Eenmalige verpakkingen onder de loep voor OVAM

Marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen: inzicht, potentieel en kosten-batenanalyse

De discussie rond eenmalige verpakkingen in Vlaanderen wordt vaak gevoerd op basis van overtuiging, minder op basis van cijfers. Maar wie beleidsmaatregelen wil opstellen dat werken op het terrein, heeft meer nodig dan goede intenties. Die heeft data nodig. Om deze reden schakelt de OVAM  DataD in om inzicht te krijgen in de soorten en aantallen eenmalige verpakkingen voor voeding en drank die in Vlaanderen in omloop zijn. De marktverkenning richt zich tot de sectoren horeca, onderwijs en bedrijven, die allen actief worden bevraagd. Dit is geen theoretische oefening of ideologisch standpunt, maar wel een onderbouwde analyse van aantallen, potentieel en financieel-economische impact. Dit is wat die studie strategisch betekent voor Vlaanderen — en bij uitbreiding België. Meer informatie over doelstelling en onderzoeksmethodes lees je hieronder.

• De marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen brengt in kaart welke en hoeveel verpakkingen in omloop zijn in horeca, onderwijsinstellingen en bedrijven.
• Via bevragingen en extrapolatie werden representatieve cijfers per sector berekend.
• Doel: afval voorkomen en omschakelen naar herbruikbare alternatieven waar haalbaar.
• Per sector wordt het grootste reductiepotentieel geïdentificeerd.
• Er wordt een financieel-economische analyse uitgevoerd van mogelijke scenario’s.
• De studie levert concrete, representatieve cijfers als basis voor beleid en investeringsbeslissingen.

Het onderzoek naar eenmalige verpakkingen in Vlaanderen

Vlaanderen wil verdere stappen zetten om afval, en dus ook het aantal wegwerpproducten, te voorkomen en het gebruik van herbruikbare alternatieven en systemen te bevorderen. Daarom schakelde de OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) DataD in om inzicht te krijgen in de soorten en aantallen eenmalige verpakkingen voor voeding en drank die in Vlaanderen in omloop zijn. De marktverkenning richt zich tot de sectoren horeca, onderwijs en bedrijven.

DataD is het merk binnen de groep CityD-WES dat instaat voor marktonderzoek, haalbaarheidsonderzoek en marketingstrategie. Data verzamelen en verwerken, biedt inzichten om jouw bedrijf of organisatie marktgedreven te maken.

Eenmalige verpakkingen zijn een goedkope en gemakkelijke manier om voedsel en dranken mee te verpakken en te vervoeren zonder te veel voorbereiding vooraf en opkuis achteraf. Goedkoop en gemakkelijk op korte termijn. Het gebruik van eenmalige verpakkingen heeft ook nadelen waaronder de grote milieu-impact door het verbruik van grondstoffen en het veroorzaken van afvalstromen. Dit draagt bij aan de klimaatverandering en de zwerfafvalproblematiek. 

Om deze problemen aan te pakken, werd in 2019 de Europese Single Use Plastic (SUP)-richtlijn goedgekeurd. Dit is één van Europa’s initiatieven om het probleem rond wegwerpplastic aan te pakken.

De schaal zichtbaar maken: miljoenen verpakkingen per jaar in diverse sectoren

Een van de grootste uitdagingen in het debat rond herbruikbare verpakkingen is dat de schaal onzichtbaar blijft. Daarom startte DataD de studie met een duidelijke ambitie: kwantificeren wat vandaag werkelijk gebeurt. Dit gebeurde via:

• De Grote Verpakkingsenquête bij onderwijs, horeca en bedrijven
• De Consumeter-bevraging bij 1.500 Belgen
• Extrapolatie naar Vlaams niveau
• Diepte-interviews
• Analyse per subsector

Doelstellingen van de marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen

1. In kaart brengen van volumes

Een van de grootste uitdagingen in het debat rond herbruikbare verpakkingen is dat de schaal onzichtbaar blijft. Welke en hoeveel eenmalige verpakkingen voor drank en bereide voeding (consumptie ter plaatse en on the go) worden effectief gebruikt in:

• Onderwijsinstellingen
• Bedrijfsrestaurants
• Koffiemomenten op kantoor
• Horeca (ter plaatse én takeaway) 

2. Identificeren van het grootste reductiepotentieel

Niet elke verpakking heeft dezelfde impact. Om deze reden werden tijdens de marktverkenning eenmalige verpakkingen verschillende analyses gemaakt om een antwoord op de volgende vragen te bekomen:

• Waar zitten de grootste volumes?
• Waar bestaan haalbare alternatieven?
• Waar kan verpakking volledig vermeden worden?

Deze analyses maken het mogelijk om gerichte keuzes te maken.

3. Financieel-economische analyse

De derde pijler van de marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen is een kosten-batenanalyse. Zo ontstaat een realistisch beeld van de financiële impact van een omschakeling. Per scenario wordt gekeken naar:

• Huidige kost van wegwerpverpakkingen
• Investering in herbruikbare systemen
• Operationele kosten (wassen, logistiek, retoursystemen)
• Mogelijke maatschappelijke baten

Onderzoeksmethodes: hoe worden de data voor de marktverkenning verzameld?

Tijdens dit onderzoek zet DataD een mix van methodes in om zowel kwantitatieve als kwalitatieve inzichten te bekomen: desktop research, online bevraging, diepte interviews, casestudy-analyse,... Om de doelgroep van horeca, bedrijven en onderwijsinstellingen te bereiken, wordt een link naar de bevraging verstuurd via bestaande databases. Daarnaast nodigen we alle bedrijven, onderwijsinstellingen en horeca-faciliteiten uit om rechtstreeks deel te nemen aan de bevraging. Na afloop van de bevraging kregen alle deelnemers een vergelijkend rapport zodat ze zich kunnen benchmarken met sectorgenoten.

Voor meer informatie over de marktverkenning, de methodes en/of de online bevraging kan je terecht bij de consultants van DataD.

Waarom werken met objectieve data?

In discussies rond wegwerpverpakkingen overheerst vaak het buikgevoel en de subjectieve perceptie. Er ontbreken vaak representatieve cijfers, nuances per sector en een financiële onderbouwing?  De marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen vertrekt vanuit één principe namelijk onderbouwde beslissingen en beleidsmaatregelen werken beter op het terrein. 

Dit sluit naadloos aan bij organisaties die aan DataD vragen “Kunnen jullie dit met data onderbouwen?” Ja. Dat kan kan DataD.

Deze marktverkenning kadert binnen onafhankelijk onderzoek en combineert data-analyse met strategische vertaling naar haalbare actie. De aanpak vertrekt vanuit objectieve cijfers en vertaalt deze naar concrete beleidsopties, investeringsafwegingen en implementatiescenario’s.

Data zonder strategie is ruis - Strategie zonder data is risico - De combinatie maakt het verschil.

Scenario-analyse: van as-is naar to-be

As-is situatie: de huidige wegwerppraktijk met verpakkingen voor eenmalig gebruik

To-be situatie: gebruik van herbruikbare alternatieven, retoursystemen of 'bring your own'

Voor elk scenario wordt berekend wat er operationeel veranrd, hoeveel dat meer of minder kost en wat de schaalimpact is. Hierdoor wordt het eindrapport geen theoretische uiteenzetting, maar een bruikbaar instrument voor het nemen van toekomstgerichte beslissingen en/of het opmaken van future proof beleidsmaatregelen.

Conclusie: data als fundament voor toekomstgericht beleid

De marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen brengt helderheid in een complex debat. Ze combineert sectorale analyse, objectieve cijfers, financiële onderbouwing en gebruikt deze om toekomstgerichte scenario’s op te stellen.

Voor beleidsmakers, ondernemers en andere organisaties betekent dit:

• Inzicht vóór beslissing
• Strategie vóór investering
• Data vóór debat.

Veelgestelde vragen over de marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen

1. Wordt enkel plastic onderzocht? Nee. De studie omvat alle eenmalige verpakkingen voor drank en bereide voeding, inclusief aanverwanten zoals roerstaafjes en sausverpakkingen.

2. Wordt consumentengedrag onderzocht? De focus ligt op gebruik en volumes binnen sectoren. Gedragsverandering valt buiten de kernscope.

3. Is dit enkel relevant voor grote organisaties? Nee. Zowel kleine horecazaken als grotere bedrijven en onderwijsinstellingen worden meegenomen.

4. Zijn herbruikbare systemen altijd goedkoper? Niet per definitie. Daarom wordt per scenario een kosten-batenanalyse uitgevoerd.

Dit onderzoek kadert binnen

• Onafhankelijk onderzoek en combineert data-analyse met strategische vertaling naar haalbare actie.
• De aanpak vertrekt vanuit objectieve cijfers en vertaalt deze naar concrete beleidsopties, investeringsafwegingen en implementatiescenario’s.
• Data zonder strategie is ruis, strategie zonder data is risico. De combinatie van beide maakt het verschil.

Wat betekent de marktverkenning eenmalige verpakkingen Vlaanderen voor jouw organisatie?

De resultaten van de marktverkenning zijn relevant voor:

Overheden en beleidsmakers

• Onderbouwde beleidsbeslissingen
• Inzicht in sectorale verschillen
• Realistische implementatiepaden
• Afstemming tussen afvalbeleid en economische haalbaarheid

Bedrijven en horeca

• Inzicht in eigen verpakkingsgebruik
• Benchmarking met sectorgenoten
• Inschatting van kostprijsimpact
• Strategische positionering rond duurzaamheid

Onderwijsinstellingen

• Evaluatie van drank- en eetmomenten
• Inzicht in alternatieven voor wegwerp
• Onderbouwde investeringsbeslissingen

Extra info en bronnen

Meer achtergrondinformatie over de SUP-richtlijn
https://environment.ec.europa.eu/topics/plastics/single-use-plastics_en

Dieper lezen over Europees verpakkingsbeleid (PPWR)
https://environment.ec.europa.eu

Praktische info over circulaire economie in Vlaanderen
https://ovam.vlaanderen.be

Over DataD en CityD-WES group

CityD-WES group verstrekt onafhankelijk advies aan organisaties, bedrijven en besturen en opereert vanuit twee merken DataD en CityD.

DataD is expert in marktonderzoek en marktstrategie. Met zowel kwalitatief als kwantitatief onderzoek gaan we verder dan data en leveren we heldere inzichten in marktsegmenten en in het gedrag van consumenten/klanten. Deze inzichten vertalen we in actiegericht advies. DataD maakt bedrijven en organisaties “marktgedreven”. We zorgen ervoor dat u uw klant, concurrent en omgeving beter leert kennen. Dat u uw producten of diensten perfect afstemt op de wensen van de markt. Dat u uw bestaande afzetmarkten verder uitbouwt en nieuwe markten aanboort. Kortom, DataD zet uw uitdagingen om in kansen.

CityD versterkt de lokale en regionale dynamiek op basis van gericht onderzoek, heldere visies, strategie en een uitvoerbaar maatregelenpakket. Met ons werk richten wij ons op Citymarketing en Centrummanagement, Handel en Horeca, Ruimtelijke Economie, Toerisme en Vrije Tijd, Vastgoed en Gebiedsontwikkeling. Ons ultieme doel is om jouw en onze omgeving aantrekkelijk te maken voor bewoners, bezoekers én bedrijven.

Ook geïnteresseerd in data voor jouw project, onderneming of organisatie? Wil je meer informatie over het thema afvalbeleid of over het opzetten van een marktonderzoek? Wens je meer te weten over DataD, CityD of CityD-WES? Contacteer ons voor een vrijblijvende (digitale) afspraak!